माहूर आज देशातील आणि महाराष्ट्रातील तरुणांसमोर असंख्य गंभीर प्रश्न उभे आहेत. शिक्षणाचा दर्जा, बेरोजगारी, महागाई, शेतमालाचे भाव, सरकारी भरती, पेपरफुटी, भ्रष्टाचार, सार्वजनिक आरोग्य, वाढते कर्ज, संविधानिक संस्था आणि मतदान प्रक्रियेवरील विश्वास—हे प्रश्न थेट सामान्य माणसाच्या जीवनाशी जोडलेले आहेत.पण दुर्दैवाने या प्रश्नांवर तरुणांची ऊर्जा केंद्रित होण्याऐवजी अनेकदा ती डीजेचा आवाज, फटाके, मिरवणुकीचा मार्ग, धार्मिक घोषणाबाजी आणि एकमेकांविरुद्धच्या वादांमध्ये खर्च होताना दिसते.हा प्रश्न कोणत्या एका धर्माच्या तरुणांचा नाही.हा प्रश्न संपूर्ण तरुण पिढीच्या भविष्याचा आहे.—ज्या प्रश्नांवर प्रश्न विचारायला हवेत, तिथे आपण कुठे आहोत?एखाद्या विद्यार्थ्याने वर्षभर अभ्यास करून परीक्षा द्यायची आणि पेपरफुटीमुळे त्याच्या मेहनतीवर पाणी फिरायचे—हा केवळ एका विद्यार्थ्याचा प्रश्न नाही; तो संपूर्ण शिक्षणव्यवस्थेवरील प्रश्न आहे.एखादा तरुण पदवी घेऊन वर्षानुवर्षे नोकरीची वाट पाहतो—हा केवळ त्या तरुणाचा प्रश्न नाही; तो रोजगारव्यवस्थेचा प्रश्न आहे.शेतकरी उत्पादन घेतो, खर्च करतो, कर्ज काढतो आणि बाजारात त्याच्या मालाला अपेक्षित भाव मिळत नाही—हा केवळ शेतकऱ्याचा प्रश्न नाही; तो संपूर्ण अर्थव्यवस्थेचा प्रश्न आहे.मतदानाच्या प्रक्रियेबद्दल नागरिकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होत असतील, तर त्या प्रश्नांची पुराव्याच्या आधारे, कायदेशीर आणि घटनात्मक मार्गाने चौकशी व्हावी, अशी मागणी करणे हा नागरिकांचा अधिकार आहे.मग या प्रश्नांवर तरुणांचा संताप कुठे आहे?पेपरफुटीवर राग का नाही?बेरोजगारीवर राग का नाही?महागाईवर राग का नाही?भ्रष्टाचारावर राग का नाही?शिक्षणाच्या प्रश्नांवर संताप का नाही?पण डीजे थोडा मोठा झाला, फटाके वाजले किंवा एखाद्या धार्मिक कार्यक्रमावरून वाद झाला की तरुणांची ऊर्जा क्षणार्धात पेटते.हीच आपल्या पिढीची सर्वात मोठी शोकांतिका आहे.—राजकारणाला प्रश्न विचारणारा तरुण हवा की एकमेकांशी भांडणारा तरुण?लोकशाहीत तरुणांनी प्रश्न विचारणे अपेक्षित आहे.पण प्रश्न असा आहे—तरुणांनी प्रश्न कोणाला विचारायचे?एकमेकांना?की सत्तेत असणाऱ्यांना?रस्त्यावर एकमेकांविरुद्ध घोषणा देऊन, दगडफेक करून, मारामारी करून किंवा सोशल मीडियावर द्वेष पसरवून कोणाचा फायदा होतो?ज्याच्या हातात उद्याचे भविष्य असायला हवे, तोच तरुण जर गुन्हे, कोर्ट-कचेऱ्या आणि वैयक्तिक वैरात अडकला तर त्याचे नुकसान कोणाचे?त्याचे स्वतःचे.त्याच्या कुटुंबाचे.आणि शेवटी समाजाचे.राजकीय पक्ष येतील-जातील. नेते बदलतील. सत्तेची समीकरणे बदलतील.पण एका तरुणाच्या आयुष्यातील गेलेली वर्षे परत येत नाहीत.—धर्म श्रद्धेचा विषय आहे; राजकीय शस्त्र बनू नयेप्रत्येक नागरिकाला आपल्या धर्मावर प्रेम करण्याचा आणि आपल्या धार्मिक परंपरा साजऱ्या करण्याचा अधिकार आहे.पण धर्माचा अर्थ दुसऱ्याचा द्वेष असा कधीच होऊ शकत नाही.तुमचा धर्म तुम्हाला चांगला माणूस बनवत असेल, तर तो तुमची ताकद आहे.पण त्याच धर्माच्या नावावर तुम्हाला दुसऱ्याशी भांडायला लावले जात असेल, तर क्षणभर थांबून विचार करा—तुमच्या भावनांचा वापर कोण करत आहे?आज एका तरुणाला दुसऱ्या तरुणाविरुद्ध उभे केले जाते.उद्या दोघेही पोलीस स्टेशनमध्ये असतात.नंतर कोर्टात तारखा पडतात.शिक्षण थांबते.नोकरीची संधी जाते.कुटुंबाची आर्थिक आणि मानसिक अवस्था बिघडते.आणि ज्यांनी वातावरण तापवले ते मात्र कदाचित पुढच्या राजकीय कार्यक्रमात पुन्हा एकत्र दिसतात.म्हणून तरुणांनी भावनेसोबत विवेकही वापरला पाहिजे.—डीजेचा आवाज मोठा असण्यापेक्षा तरुणांचा आवाज मोठा असायला हवा!आपण डीजेच्या आवाजासाठी भांडतो.पण आपल्या हक्कांसाठी किती जण एकत्र उभे राहतात?आपण फटाक्यांच्या आवाजावर वाद घालतो.पण पेपरफुटीच्या विरोधात किती जण पुराव्यांसह प्रश्न विचारतात?आपण कोणाची मिरवणूक मोठी यावर चर्चा करतो.पण आपल्या गावात शाळा, रुग्णालय, रस्ते, पाणी, रोजगार आणि सार्वजनिक सुविधा यांची अवस्था काय आहे यावर किती जण चर्चा करतात?हा प्रश्न प्रत्येक तरुणाने स्वतःला विचारला पाहिजे.—तरुणांची ऊर्जा ही देशाची संपत्ती आहेतरुणांमध्ये ऊर्जा आहे.राग आहे.धाडस आहे.संघटन करण्याची क्षमता आहे.सोशल मीडियावर काही तासांत हजारो लोकांपर्यंत पोहोचण्याची ताकद आहे.ही ताकद जर शिक्षणासाठी वापरली तर परिवर्तन होऊ शकते.रोजगारासाठी वापरली तर आंदोलन उभे राहू शकते.शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांसाठी वापरली तर सरकारला उत्तर द्यावे लागू शकते.भ्रष्टाचाराविरोधात वापरली तर प्रशासनाला जाब विचारला जाऊ शकतो.पण हीच ताकद एकमेकांच्या विरोधात वापरली तर समाज स्वतःचीच शक्ती नष्ट करतो.—आता दिशा बदलण्याची वेळ आली आहेतरुणांनी प्रश्न विचारले पाहिजेत.पण प्रश्नांची दिशा बदलली पाहिजे.“तुझा धर्म कोणता?” यापेक्षा“तुझ्या गावात रोजगार किती?”“तुझी मिरवणूक किती मोठी?” यापेक्षा“तुझ्या गावातील शाळेची अवस्था काय?”“तुझा डीजे किती मोठा?” यापेक्षा“तुझ्या हक्कांसाठी तुझा आवाज किती मोठा?”“कोण कोणाशी भांडले?” यापेक्षा“अन्याय करणाऱ्याला जाब कोणी विचारला?”हे प्रश्न महत्त्वाचे आहेत.—ही लढाई धर्माविरुद्ध नाही; दिशाहीनतेविरुद्ध आहेधर्म साजरा करा.सण साजरे करा.परंपरा जपा.मिरवणुका काढा.आनंद व्यक्त करा.पण कायद्याचा आणि दुसऱ्याच्या अधिकारांचा आदर करून.आणि त्याच वेळी समाजाच्या खऱ्या प्रश्नांवरही आवाज उठवा.कारण समाजाला फक्त मोठा आवाज करणारे तरुण नको आहेत.समाजाला मोठा विचार करणारे तरुण हवेत.—शेवटचा प्रश्न—आणि तो अत्यंत गंभीर आहेआज जर एखाद्या तरुणाला धर्माच्या नावावर दुसऱ्या तरुणाशी भांडायला प्रवृत्त केले, तर उद्या त्याच्या हातात काय राहणार?पदवी की पोलिस केस?नोकरी की कोर्टाची तारीख?भविष्य की वैर?प्रगती की पश्चात्ताप?निर्णय प्रत्येक तरुणाने स्वतः घ्यायचा आहे.पण एक गोष्ट मात्र स्पष्ट आहे—ज्या पिढीने आपल्या भविष्याच्या प्रश्नांपेक्षा क्षणिक धार्मिक आणि सामाजिक वादांना अधिक महत्त्व दिले, ती पिढी स्वतःच्या हाताने स्वतःची शक्ती वाया घालवेल.म्हणून आता घोषणा अशी असली पाहिजे—“डीजेचा आवाज कमी-जास्त होऊ शकतो; पण आपल्या हक्कांचा आवाज कमी होता कामा नये!”“फटाक्यांचा आवाज काही क्षणांचा असतो; पण शिक्षण, रोजगार आणि न्यायासाठी उठलेला आवाज पिढ्या बदलू शकतो!”“धर्म मनात ठेवा, द्वेष मनात ठेवू नका.”**“भांडायचे असेल तर अज्ञानाशी भांडा;लढायचे असेल तर बेरोजगारीशी लढा;प्रश्न विचारायचे असतील तर सत्तेला विचारा;आणि भविष्य घडवायचे असेल तर एकमेकांचा हात धरा!”**कारण ही पिढी जर आज जागी झाली नाही, तर उद्या इतिहास आपल्याला एकच प्रश्न विचारेल—“तुमच्याकडे ताकद होती, तर तुम्ही ती भविष्य घडवण्यासाठी वापरली का एकमेकांना हरवण्यासाठी?”
